پیشینه
این سوره مبارکه پس از بازگشت رسول خدا (درود و سلام بر او باد) از منطقه حدیبیه، در ماه ذی‌القعده سال ششم هجری نازل شد. در آن زمان مشرکان مانع رسیدن او به مسجدالحرام برای انجام عمره‌ای شدند که قصد آن را داشت. آنان در آن هنگام از رسیدن پیامبر به مکه جلوگیری کردند، اما سپس به مذاکره برای صلح گرایش یافتند. پیمان صلحی منعقد شد که بر اساس آن، رسول خدا آن سال بازمی‌گشت و سال بعد برای عمره بازمی‌آمد. رسول خدا (خداوند بر او درود و سلام فرستد) پذیرفت.

بااین‌حال، برخی از صحابه، از جمله سیدنا عمر بن خطاب (خداوند از او خشنود باد)، این شروط را نپسندیدند. پس از آنکه پیامبر (خداوند بر او درود و سلام فرستد) قربانی‌های خود را در محلی که از رسیدن به آن بازداشته شده بود ذبح کرد و به‌سوی مدینه بازگشت، خداوند متعال این سوره را درباره آنچه میان او و مشرکان رخ داده بود نازل کرد. خداوند پیمان صلح حدیبیه را پیروزی آشکار نامید، زیرا صلح فوایدی به همراه داشت و نتایج نیکویی از آن حاصل شد.

فضیلت سوره فتح
امام احمد روایت می‌کند که سیدنا عمر بن خطاب گفت:

«در سفری همراه رسول خدا بودیم و سه بار درباره موضوعی از او پرسیدم، اما پاسخم را نداد. با خود گفتم: ای پسر خطاب، مادرت به عزایت بنشیند! در تکرار پرسشت از رسول خدا (درود و سلام خدا بر او باد) پافشاری کردی؛ هر بار هم به تو پاسخ نداد.»

پس بر مرکبم، شترم، سوار شدم و از بیم آنکه بخشی از قرآن درباره من نازل شود، جلوتر رفتم. ناگهان شنیدم که نداکننده‌ای صدا می‌زند: «ای عمر!» پس درحالی‌که بیم داشتم بخشی از قرآن درباره من نازل شده باشد، نزد رسول خدا (درود و سلام خدا بر او باد) رفتم. پیامبر فرمود:

«دیشب سوره‌ای بر من نازل شد که از دنیا و هر آنچه در آن است برایم دوست‌داشتنی‌تر است: «به‌راستی ما برای تو پیروزی آشکاری رقم زدیم تا خدا گناهان گذشته و آینده‌ات را بیامرزد.»

— بخاری، ترمذی و نسائی این حدیث را از چندین طریق روایت کرده‌اند که همگی از مالک نقل شده‌اند؛ خداوند او را مشمول رحمت خویش گرداند.

فواید تلاوت سوره فتح
شیخنا در کتاب المنجیات، فواید برجسته و تجربه‌شده زیر را برای تلاوت این سوره نوشته است:

فواید تلاوت منظم
- اگر کسی در زیر سایه درختی که «پیمان حدیبیه» در آنجا منعقد شد، «بیعت حمایت» را با رسول خدا (درود و سلام بر او باد) انجام داده بود، همان پاداش را به دست می‌آورد.
- اگر کسی همراه پیامبر خدا (درود و سلام بر او باد) در «فتح مکه» [فتح‌المکه] شرکت کرده بود، همان پاداش را به دست می‌آورد.

فواید در روزهای خاص
- اگر این سوره در 3 روز پیش از ماه رمضان تلاوت شود، سختی روزه‌داری را در سراسر ماه برطرف می‌کند.
- اگر در نخستین شب ماه رمضان تلاوت شود، حمایت و یاری خداوند در سال پیش رو آشکار می‌شود.

خداوند و پیامبر محبوبش (درود و سلام بر او باد) داناترند. توفیق و هدایت از جانب خداوند است؛ جلال او بلندمرتبه باد.